Με αφορμή τη συμμετοχή των Εκδόσεων Μίνωας στο 54ο Φεστιβάλ Βιβλίου, κρατάμε όσα μας θύμισαν οι ίδιοι οι αναγνώστες για τη σχέση μας με τα βιβλία.
Για 17 ημέρες, το Πεδίον του Άρεως έγινε ξανά ένας μεγάλος τόπος συνάντησης γύρω από το βιβλίο.
Χιλιάδες τίτλοι, εκατοντάδες περίπτερα, συγγραφείς, παρουσιάσεις, συζητήσεις και, πάνω απ’ όλα, αναγνώστες κάθε ηλικίας. Σε μια διοργάνωση αυτής της κλίμακας, είναι εύκολο να σταθεί κανείς στους αριθμούς. Το πιο ενδιαφέρον, όμως, βρίσκεται συνήθως σε όσα δεν μετριούνται τόσο εύκολα: στις μικρές συζητήσεις μπροστά σε ένα ράφι, στην ερώτηση «τι θα μου προτείνατε;», σε έναν αναγνώστη που έρχεται για ένα συγκεκριμένο βιβλίο και φεύγει έχοντας ανακαλύψει ακόμη δύο.
Δεν ξέρουμε πάντα ποιο βιβλίο ψάχνουμε
Μπαίνουμε συχνά σε ένα βιβλιοπωλείο ή σε ένα Φεστιβάλ έχοντας ήδη έναν τίτλο στο μυαλό μας. Εξίσου συχνά, όμως, ξέρουμε μόνο τι θέλουμε να αισθανθούμε.
Θέλουμε ένα αστυνομικό που να μη μας αφήσει να το κλείσουμε. Μια ιστορία που να μας ταξιδέψει. Ένα βιβλίο για ένα παιδί συγκεκριμένης ηλικίας. Κάτι που να μας βοηθήσει να καταλάβουμε καλύτερα ένα θέμα που μας απασχολεί. Και τότε η επιλογή του βιβλίου παύει να είναι μια απλή αναζήτηση τίτλου.
Η κουβέντα, η περιγραφή μιας προηγούμενης ανάγνωσης, ακόμη και μια φράση όπως «μου άρεσε πολύ αυτό, τι άλλο έχετε στο ίδιο ύφος;» μπορούν να οδηγήσουν σε κάτι εντελώς διαφορετικό από αυτό που είχαμε αρχικά στο μυαλό μας. Ίσως γι’ αυτό η ανθρώπινη πρόταση εξακολουθεί να έχει τόσο μεγάλη αξία, ακόμη και σε μια εποχή όπου ένας αλγόριθμος μπορεί να μας προτείνει αμέτρητους τίτλους μέσα σε δευτερόλεπτα.
Η ανακάλυψη είναι μέρος της ανάγνωσης
Υπάρχει κάτι ιδιαίτερο στο να στέκεσαι μπροστά σε δεκάδες βιβλία χωρίς να γνωρίζεις ποιο θα σε κερδίσει.
Ένα εξώφυλλο τραβά το βλέμμα. Ένας τίτλος γεννά μια ερώτηση. Διαβάζεις το οπισθόφυλλο, ξεφυλλίζεις τις πρώτες σελίδες και, ξαφνικά, ένα βιβλίο που δε γνώριζες πριν από λίγα λεπτά βρίσκεται στα χέρια σου.
Αυτή η τυχαία ανακάλυψη είναι ίσως ένα από τα πιο όμορφα στοιχεία μιας διοργάνωσης όπως το Φεστιβάλ Βιβλίου. Γιατί δεν αναζητούμε πάντοτε μόνο όσα ήδη γνωρίζουμε. Μερικές φορές το επόμενο αγαπημένο μας βιβλίο είναι ακριβώς εκείνο που δεν είχαμε σκοπό να βρούμε.
Ένα βιβλίο αλλάζει όταν γνωρίζεις τον άνθρωπο πίσω από αυτό
Οι συναντήσεις των αναγνωστών με τους συγγραφείς είναι ένα ακόμη στοιχείο που δύσκολα αναπαράγεται αλλού.
Μια υπογραφή μπορεί να είναι το προφανές ζητούμενο, αλλά η αξία της συνάντησης βρίσκεται συχνά στη μικρή συζήτηση που προηγείται. Σε μια ερώτηση για έναν χαρακτήρα. Σε μια παρατήρηση για το τέλος μιας ιστορίας. Σε μια φράση του αναγνώστη για το πώς ένα βιβλίο τον άγγιξε. Ξαφνικά, το βιβλίο αποκτά μια επιπλέον ιστορία: εκείνη της στιγμής που ο αναγνώστης γνώρισε τον άνθρωπο που το έγραψε. Και από την άλλη πλευρά, ο συγγραφέας έχει την ευκαιρία να δει κάτι που σπάνια βλέπει όσο γράφει: τι συμβαίνει στην ιστορία του από τη στιγμή που αυτή περνά στα χέρια κάποιου άλλου.
Το βιβλίο παραμένει κοινωνική εμπειρία
Η ανάγνωση είναι, από τη φύση της, μια προσωπική δραστηριότητα. Συνήθως υπάρχει ένας άνθρωπος και ένα βιβλίο.
Κι όμως, γύρω από την ανάγνωση δημιουργείται διαρκώς κοινότητα.
Προτείνουμε βιβλία ο ένας στον άλλο. Συζητάμε για ήρωες σαν να είναι πραγματικοί άνθρωποι. Διαφωνούμε για τα φινάλε. Χαρίζουμε ιστορίες σε ανθρώπους που αγαπάμε. Ρωτάμε «το διάβασες;» επειδή θέλουμε να μοιραστούμε αυτό που μόλις ζήσαμε. Ένα Φεστιβάλ Βιβλίου κάνει αυτή την κατά τα άλλα αόρατη κοινότητα ορατή. Για λίγες ημέρες, άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών και αναγνωστικών συνηθειών βρίσκονται στον ίδιο χώρο για έναν απλό λόγο: επειδή εξακολουθούν να πιστεύουν ότι κάπου ανάμεσα σε όλες αυτές τις σελίδες υπάρχει κάτι που αξίζει να ανακαλύψουν.
Και τελικά, τι κρατάμε;
Το Φεστιβάλ ολοκληρώθηκε και τα περίπτερα έκλεισαν. Αυτό που μένει, όμως, δεν είναι μόνο τα βιβλία που άλλαξαν χέρια.
Είναι η υπενθύμιση ότι, παρά τις οθόνες, τα recommendations και την ατελείωτη προσφορά περιεχομένου, η σχέση μας με το βιβλίο παραμένει βαθιά ανθρώπινη.
Χρειαζόμαστε ακόμη κάποιον να μας πει «διάβασέ το».
Χρειαζόμαστε ακόμη να χαθούμε μπροστά σε ένα ράφι.
Χρειαζόμαστε ακόμη εκείνη τη μικρή έκπληξη όταν βρίσκουμε μια ιστορία που δεν ξέραμε ότι ψάχναμε.
 Χρειαζόμαστε ακόμη να χαθούμε μπροστά σε ένα ράφι.
Χρειαζόμαστε ακόμη εκείνη τη μικρή έκπληξη όταν βρίσκουμε μια ιστορία που δεν ξέραμε ότι ψάχναμε.
Και ίσως τελικά αυτό να είναι το πιο σημαντικό που μας θυμίζουν οι 17 ημέρες ενός Φεστιβάλ Βιβλίου: τα βιβλία τα διαβάζουμε συνήθως μόνοι μας, αλλά τα ανακαλύπτουμε πολύ συχνά μαζί.
Σας ευχαριστούμε που περάσατε από τα περίπτερά μας, που ξεφυλλίσατε, ρωτήσατε, συζητήσατε και διαλέξατε μαζί μας.
Μέχρι την επόμενη μεγάλη συνάντηση γύρω από τα βιβλία, οι ιστορίες συνεχίζονται.